KİTAPLAR
SUT SIĞIRCILIĞI-YETİŞTİRME
SIGIR BESICILIGI
KEÇİCİLİK
KOYUNCULUK
BROSURLER
SÜRÜ YÖNETİMİ
BİLGİ NOTLARI
ÖĞRENCİ ÇALIŞMALARI
VIDEOLAR
Sığırlarda İşaretleme ve Numaralama Metodları

 

Sığırlarda İşaretleme ve Numaralama Metodları

Doç.Dr.Serap GÖNCÜ

            Sığır yetiştiriciliğinde tüm hayvanları tanımak ve onları akılda tutmak zordur. Küçük sürülerde aile fertleri hayvanları teker teker tanıma olanağına sahiptir ve özelliklerini de bilmektedir. Ayrıca, bu hayvanlar hakkındaki tüm bilgileri ve hangi işlerin ne zaman yapılacağını da bilirler. Fakat hayvan sayısı arttıkça farklı yaşlardaki hayvanların tanımasını zorlaştırır. Bu nedenle, hayvanları tanımak, yetiştirme işlerini güvenle yürütmek ve yetiştirme kayıtlarını doğru olarak tutabilmek için hayvanların işaretlenmesi (numaralanması) gerekmektedir.

  Resim 1. Boyun tasması ve kulak numarsı olan bir inek        

Bazı yetiştiricilerde hayvanlarına isim vererek tanır. Ancak, bu büyük sürüler için geçerli değildir.

 

Numaralama Zamanı: Buzağılar doğduktan sonra 3-4 gün içerisinde işaretlenmelidir.  Sığırda numaralamanın amaçları aşağıdaki gibi sıralanabilir

a) Hayvanları kolayca tanımak,

 b) Yetiştirme işlerini güvenle yürütmek,

c) Yetiştirme kayıtlarını doğru olarak tutabilmek,

d) Yetiştirme hastalıklarının kontrolü,

e) Hayvanlara düzenli bir beslenme programı,

 f) Verim kontrollerinin hesaplanması,

g) Seleksiyon ve bu yolla genetik ilerleme sağlanması,

h) Yapay tohumlamanın kolayca ve güvenli uygulanabilmesi,

ı) İşgücünü azaltmak için numaralama yapılır.

Numaralama Yöntemleri

Hayvanları birbirinden ayırmak için çeşitli numaralama yöntemleri vardır. Burada daha çok, modern hayvan yetiştiriciliğinde uygulanan numaralamalar belirtilecektir. Ancak genel olarak bakıldığında geçici ve kalıcı numaralama metodları olmak üzetre 2 şekilde numaralama yapılabildiği bilinmektedir.

Geçici Numaralama Yöntemleri

Özel Yapıştırma İşaretleri:Bu işaretler hayvanların daha çok sırt ve sağrılarına yapıştırılır. Kullanılan işaretler küçük harflerdir. Özel yapıştırılmış harfler tercih edilmelidir.

Kırkım:Genellikle hayvanların sırt, sağrı ve kaburgaları üzerindeki kıllar kırkılarak buralara romen rakamları şeklinde işaretler yapılır.

Boya:Genellikle boya ile işaretlemede,

          Renkli keçeli kalemler,

          Metal kutulardaki boyalar,

          Sprey boyalar kullanılır. Spray boya kullanımı son zamanlarda yaygın olarak kullanılmaktadır.

 

Kalıcı Numaralama Yöntemleri

Tetövir:Bu numaralama yöntemine "Dövme" de denilmektedir. Numaralama yöntemleri arasında en yaygın, en pratik ve en ucuz olanıdır. İşaretleme iç kısmına, damarsız ve tüysüz olan kısmına uygulanır. Ülkemizde tetövir olarak bilinmektedir. Döğme işinde, ucunda iğnelerin yanyana dizilmesiyle oluşmuş (0-9 arasında degişen uçlar) rakam veya harfler bulunan pensler ve boyadan yararlanılır (Resim 2)

 

resi 2. Tetövir Pensi ve iğne uçları

 

Uygulama Sistemi

            - Önce kullanılacak takımlar dezenfekte edilir,

            - Dezenfektan olarak zephirol kullanılır,

            - Numara vurulacak kulak zephirol ile temizlenir,

            - Pens kulağa tatbik edilir ve bastırılır,

            - Delinen yerlere bir miktar boya sürülür ve ovulur,

           Bu yöntemde kulak rengine göre, kırmızı, yeşil, siyah ve beyaz boyalar imal edilmiştir. Bunlardan biri kulak rengine göre tercih edilir. Böylece ovulan yerdeki deliklerden boya çıkmaz ve bu numara hayvan ölünceye kadar okunabilir. Tetövir boyası, Ülkemizde imal edilmektedir. Tetövir boyası olmadığı zamanlarda indigo boyası veya süliyen alınır ve ispirto ile karıştırılarak renkli tetövir boyası yapılabilir. Ayrıca ufalanmış soba kurumuda ispirto ile karıştırılıp boya yapılabilir. Bunlarda yoksa teksir boyası kullanılır. Ayakkabı boyası ve macunu, sadeyağ ile karıştırılarak tetövir boyası yapılabilir.

 

Dikkat Edilecek Noktalar

          a) Numaralar damarlara vurulmamalı,

          b) Kullanılan malzemeler mutlaka dezenfekte edilmeli,           

         c) Numaralar mutlaka kutularında olmalı,

          d)Sağ kulağına kendi ve sol kulağına anasının numarası vurulmalı,

          e) Ayrıca sağ kulağa kendi numarası ve sol kulağınada doğum yılı yazılmalıdır.

 

Metal Kulak Numarası:Metal numaralar çeşitli tip ve şekillerde yapılmıştır. Türkiye de daha yeni olarak yapılmaya başlanmıştır. Ancak bazı firmaların denemeleri iyi sonuç vermemiştir. Bu nedenle madeni numaralar, Avrupa ve A.B.D.’den getirilmektedir. Bu numaralar özel penslerle kulağa takılmakta ve metal parça üzerine rakamlar yazılmaktadır. Yazım işleminde hangi numaraları yazacağımızda, o numara alınıp metal parça üzerine konur, üzerine çekiçle hafifçe vurulur. Ayrıca metal etiketlerde kullanılmaktadır (Resim3). Bu etiketlerin uzaktan okunacak kadar büyük olması gerekir. Ayrıca bu etiketler hayvanların çabuk tanınmalarını sağlar, bunlar hayvanların boynuna kayış veya zincirle bağlanır. Kaybolma ihtimalleri yüksektir.

 

 Resim 3. Metal Kulak Numarası ve Numaratör Pensi

 

Çentik Açma: Bu çeşit numaralama çok eski olmasına rağmen daha çok koyunlar ve domuzlarda kullanılmaktadır. Ucuzdur ancak, ilkel bir yöntemdir. Tetövir ve madeni numaraların olmadığı zamanlarda, hayvanın kulaklarına çentik açmak suretiyle yapılır. Bunun için özel çentik aletleri kullanılır ve her iki kulağada çentik açılmaktadır (Şekil 1). Kulağa açılan her çentik belli bir sayıyı göstermektedir.

 

 

 

 Şekil 1. Çentik Açma Aletleri, Çentik şekilleri ve yerleri

 

Yapılan uygulamalarda, sol kulağın alt kenarında görülen her çentik "1" sayısını, üst kenarındaki her çentik "3" sayısını, ortadaki çentik "400" sayısını ve ucundaki çentik "100" sayısını gösterir. Sağ kulağın alt kenarındaki her çentik "10", üst kenarındaki çentik "30", ortadaki çentik "1000" ve ucundaki çentik "200" numarasını gösterir (küçükbaş hayvanlar için). Büyükbaş Hayvanlarda, bu rakamlar, sağ kulağın üst kısmında 1 ve 3, alt kısmında ise 2 ve 5 sayısıyla, sol kulakta ise üstte 30, ortada 10, altta ise 20 ve 50 sayılarıyla gösterilmiştir.

Çentikle hayvanların işaretlenmsi daha çok üretim sürülerinde büyük önem arzetmektedir. Melezleme de, işletmeler genotip gruplarını belirlerken kendisine özgü bazı işaretler koyabilir.

Plastik Numara Takma

          Plastik numaralar hareketli olup, Resim 4'de görüldüğü gibi erkek ve  dişili iki parçadan oluşur. Parçalar özel penslere yerleştirilir ve daha sonra kulağa takılarak bastırılır. Numaranın kolay aşınmaması için unmaralı parçanın kulağın iç kısmına dikkat edilmelidir. Bu numaralar, Avrupa ve A.B.D.den ithal edilmektedir.  Ancak bu numaralar pahalı ama kullanımı kolaydır. Damızlık sürülerde daha çok kullanılmaktadır.

 

 

Resim 4. Plastik Numara aletleri

 

Resim 5. Plastik Numara seti ve plastik numara örnekleri

 

Dağlama

          Günümüzde fazla uygulanmayan bir yöntemdir. Ateşle kızdırılmış bir demirin hayvanın but kısmına bastırılması ile uygulanır. Kalıcı bir numaralama yöntemi olmasına rağmen, hayvana acı vermesi ve uygulanışının zor oluşu nedeniyle kullanılmayan bir yöntemdir

 

 

Resim 6. Ateşle kızdırılmış bir demirin hayvanın but kısmına bastırılarak dağlanması

Soğuk Numaralama:

          Bu numaralama yöntemi, hayvanlarda kalıcı ve zarar veren bir yöntemdir. Hayvan daha az acı duyar ve deride az zedelenme olur.  Bu numaraların okunması kolaydır.

 Kullanılan Alet ve Malzemeler

          a) Soğutucu sıvı azot veya kuru buz olarak, %95’lik metil veya izopril alkol,

          b) Soğutucuyu taşımak için termos tipi kap,

          c) Numaralama seti,

          d) Eldiven,

          e) Kırkım makinası,

          f) Alkol,

          g) İp, muşet veya sıkıştırma düzeni.

 

Çizelge 1. Soğuk numaralama sırasında yaşa göre numara büyüklüğü (cm)

 

Yaş

Numara büyüklüğü

6 aylığa kadar

5.0

6-12 aylık

7,5

12 +  aylık

10.0

 

          Kuru Buz veya Alkolle Numaralamada, malzemeler kullanılmadan önce şu işlemler yapılmalıdır. Termos tipinde, çift cidarlı bir kaba, alkol konur. Daha sonra da numaralama seti de bu kap içine konur ve alkol -79 °C ye gelinceye kadar kuru buz eklenir. Bu ekleme sıcaklığı sabit tutmak için yapılır. Numaralama seti kaba konulduktan sonra bir kaynama görülür. Daha sonra bu kaynama azalır ve bir müddet sonra numaralar ile ısıtıcı arasında denge sağlanır. Artık numaralar kullanılır duruma gelmiştir.

 

Resim 7. Soğuk numaralama yapılmış inekler

 

Yapılacak İşlemler

          a) Hayvan sıkıştırılır,

          b) Numara vurulacak yer seçilerek buranın kılları dipten kırkılır,

          c) Kırkılan yer fırçalanır ve alkole batırılmış bezle temizlenir,

          d) Buraya numara vurulmadan önce alkol sürülür ve her numara için tekrar yapılır,

          e)Vurulacak numara seçilir, silkme yapılıp uygulanır ve deri ile temas sağlaması için iyice bastırılır,

          f)Baskı süreleri her hayvan için aynı değildir, tabloda gösterirsek,

 

          Çizelge 2. Et ve süt sığırları için kuru buz yöntemine ait soğuk numara uygulama süreleri (saniye) 

 Yaş ay

Süt sığırı

Et sığırı

< 1 aylık

 10

15

2-3 aylık

15

20

4-8 aylık

20

25

9-18 aylık

25

30

18+ aylık

30

35

 

          Beyaz renkli hayvanlarda bu süreye ek olarak 10-15 sn daha fazla süre uygulanır.

Kuru Buz Yönteminin Faydaları: Kolay yapılır. Uygulamada sürenin 2-3 sn daha uzun veya kısa olması fazla etkilemez, Buradaki numara kıllar çıkıncaya kadar okunmaktadır,

 Bunun yanında bazı dezavantajları da vardır; Kuru buz elde edilmesi zordur. Soğutucunun atmosferde nem ekmesinden dolayı zamanla etkinliğini kaybeder. Numaranın tekrar kullanılabilir şekilde soğutulması için 60-90 sn gereklidir.

Sıvı Azot ile numaralamada: İlk önce numaralar sıvı azot içine konur ve kaynama esnasında sıvı azot eklenmelidir. Çevreye azot sıçratmamaya dikkat edilmelidir. Numaralar her an kullanılacakmış gibi hazır tutmalıyız.

Sıvı Azot ile numaralama iki şekilde yapılır. Bu işlemler kırkılmış ve kırkılmamış biçimdeki kısımlara uygulanmaktadır.

 

Kırkılmış kısımlara sıvı azot ile numaralamada,

          a) Hayvan sıkıştırılır,

          b) Numara vurulacak yer seçilir,

          c) Kaba kırkım yapılır; çünkü alt kıllar folükül ve deri yaralanmasını önler,

          d) Kırkılan yer temizlenir,

          e)Daha sonra buraya alkol sürülür,

          f)Vurulacak numara seçilir,

          g) Seçilen numara kırkılan yere uygulanır,

          h) Uygulama süresi hayvanlara göre farklıdır, bunu Çizelge 3’te gösterecek olursak;

 

Çizelge 3. Et ve süt sığırları için sıvı azot yönteminde kırkılmış kısımlar ait soğuk numaralama uygulama süreleri (saniye) 

Yaş ay

 Süt Sığırı

Et sığırı

< 1 aylık

5

10

2-5 aylık

7

12

6-9 aylık

10

15

10-12 aylık

12

17

13-18 aylık

15

20

18 +  aylık

20

25

Bu yöntemin avantajları vardır.

  1. Temini kolaydır,
  2. Kullanışlıdır
  3. Soğuma süresi daha azdır,
  4. Kısa zamanda yapılabilir
  5. Beyaz kıl çıkıncaya kadar bu süre içinde numaralanır.

Dezavantajlarıise,

  1.  Numaraların uzun süre tutulması deri tahribine neden olur,
  2.  Numaralamada kullanılacak kablar pahalıdır,
  3.  Dikkat edilmediği zaman tehlikelidir.

 

          Kırkılmamış kısımlarda, sıvı azot ile numaralamada kaba kırkılmış kısımdaki uyarılara dikkat edilmeli ve yapılmalıdır.

            - Hayvan sıkıştırılır,

            - Numara vurulacak yer seçilir,

            - Buranın kılları bir fırçayla sert olarak fırçalanır,

            - Numara vurulacak yer alkolle temizlenir,

            - Daha sonra uygulama yapılır ve uygulama biraz daha uzun sürer,

            - Uygulama süreleri ise çizelge.6’da gösterilmiştir,

 

Çizelge 4. Sığırlar için sıvı azot yönteminde kırkılmamış kısımlara ait soğuk numara uygulama süresi (saniye). 

Yaş

Uygulama süresi

0-1 aylık

yapılmaz

2-3 aylık

15

4-6 aylık

20

7-12 aylık

25

12 + aylık

30

 

Avantajları:

  1. Kırkım yapılmaz, 
  2. Beyaz kıl çıkışı fazladır, 
  3. Numaralama için zaman kaybı azdır.

Dezavantajları:

  1.  Uygulama süresi fazladır
  2.  Alkol kullanımı fazladır
  3. Vurulan yerdeki hemen belli olmaz, ancak 6-8 hafta sonra çıkar.

 

Soğuk Numaralama Sonrası Görülen Durumlar

          a) Deri donar ve uygulanan numara şeklinde kalır,

          b) Deri numara vurulma işleminden 2-3 dakika sonra çözülür,

          c) Bu bölge kızarır ve burada ödem oluşur,

          d) Bu oluşum vurma süresine bağlı olarak 24-48 saat kalabilir,

          e) Daha sonra burası kuru ve açık kalır,

          f) Burada yara olur ve 3-4 hafta kalır,

          g) Buranın kabuğu düştüğünde bir miktar kıl ve deride gider,

          h) 6-10 hafta sonra beyaz kıl örtüsü çıkar,

          ı) Artık numara vurulan yer kolayca okunabilir.

Elektronik tanımlanma sistemi

Elektronik olarak tanımlanması sayesinde buzağı büyütme bölmesine gelen her buzağı bilgisayar tarafından tanınmakta ve buzağıya ait günlük veriler ölçülerek bilgisayara otomatik olarak kaydedilebilmektedir. Gerektiğinde yetiştiriciye, buzağıya ait verilerden yapılan hesaplara dayanarak uyarı vermektedir. Elektronik tanımlama amacıyla pek çok sistem kullanılmakta olup, en yaygın ve ucuz olarak kullanılanı boyna asılan madalyonlardır.

 

Resim 8. Elektronik Transporter

DİĞER BİLGİLER
SUT SIGIRCILIĞI-BESLEME
RASYON HAZIRLAMA
RASYON PROGRAMLARI
SUT SIĞIRCILIĞI-ÜREME
HAYVAN BESLEME - GENEL
SÜT KALİTESİ
Site İstatistikleri
Online: 634
Günlük: 48
Aylık: 5733
Yıllık: 5733
Toplam: 5733