KİTAPLAR
SUT SIĞIRCILIĞI-YETİŞTİRME
SIGIR BESICILIGI
KEÇİCİLİK
KOYUNCULUK
BROSURLER
SÜRÜ YÖNETİMİ
BİLGİ NOTLARI
ÖĞRENCİ ÇALIŞMALARI
VIDEOLAR
Sut Sigirciliginda Barinak Cesitleri

 

Süt Sığırcılığında Barınak Çeşitleri

Doç.Dr. Serap GÖNCÜ

Süt sığırcılığında yaygın olarak kullanılan üç tip ahır vardır.

            1. Kapalı (Çok soğuk kış koşulları için çatıdaki açıklık hariç her tarafı kapalı ahır)

            2. Açık (Sıcak iklim koşulları için)

            3. Yarı açık (serin iklim bölgeleri için)

 

Şekil 1. Kapalı, yarı açık ve açık ahır tipleri

 

Ancak hangi tip olursa olsun, ahırlar hayvanlar için en uygun çevre koşullarını olabildiğince düşük maliyetlerle  ve gelecekte büyüme planlarını esas alarak planlanmalııdr. Ayrıca anaç kapasiteye göre gerekli gelişme ve tam kapasiteye ulaştığındaki sayılar ve gerekli bölmeler hesaplanmış olmalıdır. Ayrıca ahır içinde hayvan hareketleri, iş kolaylığı, iş etkenliği, sürü sağlık koruma gibi konularda dikkate alınarak yerleşim planı düzenlenmelidir. 

 

 Resim 1. Süt sığırının çevre istekleri

 

Süt sığırcılığı işletmesinde ekonomik ölçeklerde çalışabilmek için ortalama 176 baş sağmal inek için hesaplamalar yapılmalıdır. Aksi takdirde bu işin sürekliliği risk altına girmektedir.

  • Sağmal inek ahırı
  • Bireysel buzağı bölmesi
  • Grup buzağı bölmesi
  • Genç hayvan bölmesi
  • Doğum bölmesi
  • Hasta hayvan bölmesi
  • Sağım ünitesi

 

Süt Sığırcılığı İçin Gerekli Diğer Bölmeler

Sağım Ünitesi; serbest duraklı ahır sisteminde, sağım yeri işletmenin hayvan kapasitesine göre, işletmenin iş akışını kolaylaştıracak, bir bölümde inşa edilmeli ve hayvanların sağım yerine girip çıkmaları fazla müdahaleye gerek kalmadan sağlanmalıdır. Bağlı duraklı ahır sisteminde genellikle hayvanların duraklarda sağılmasını sağlayan sabit sağım sistemleri kullanılmaktadır.

Doğum Bölmesi: yemlik ve suluğa sahip olması şartıyla inek başına 12-14 m2'lik alan gereklidir.

Buzağı Barınakları; süt sığırı yetiştiriciliğinde buzağıların sağlıklı büyütülmeleri önemlidir. Buzağı ölümlerinin önemli bir kısmı doğumu takip eden ilk günlerde ve süt emme döneminde olmaktadır. Bunun sebebi, büyük oranda kötü çevre koşullarıdır. Süt emme döneminde sağlıklı büyüyen buzağılar, daha sonra da sağlıklı ve verimli olurlar.  Başarılı bir yetiştiricilik sağlıklı buzağılarla olur.

Gerekli alan ve bölme sayıları

Tüm bu gerekli bölmeler hayvan sayısı ve yetiştirme uygulamaları dikkate alınarak hesaplanmış bölme sayısı ve alan gereksinmeleri dikkate alınarak hesaplanır. Bu bölmelerin genel işletme yerleşim planı içerisinde dikkatlice yerleştirilmiş olması gerekir. Bu kapasitenin hesaplanması için işletmenin tam kapasite olduğunda oluşacak çağ grupları ve bu bölmelerde tutulma süreleri esas alınmalıdır. Bu ise sürü kompozisyonun abağlı olarak gerçekleşmektedir.

 Yerleşim planı çok önemli olup hastalıklardan korunmada ve ahır içinde iş kolaylığı sağlamada tercihler büyük farklılık göstermektedir.

 

Ahırların iç düzenlemesinde

  • Duraklar
  • Yem ve suyolu
  • Yemlik ve suluklar
  • Geçit yolları ayrıca detaylı bir şekilde hesaplanmalıdır. Aksi takdirde hayvanları yeme ve suya erişimleirnde problmeler ayaşnamkta ve da süt veriminde azalmaya neden olmaktadır.
  • İdeal olarak bir bölmedeki durak sayısı inek sayısından 10 adet daha fazla olmalıdır Ancak, ilk defa doğuranlar da bu gruba katılıyorsa, bölmedeki durak sayısı, sürü büyüklüğünün % 10 fazla planlanması durak kullanım etkenliğini iyileştirecektir

  Duraklar

 Yapılan bir çalışmada 3 saat aç ve ayakta bekletilen ineklerin serbest bırakıldıklarında yemlik yerine uzanmayı tercih ettikleri bildirmektedir. Uzanan ineklerde memelerden daha çok kan geçtiği ve daha çok geviş getirme eğiliminde oldukları bildirlmektedir.  

 

Şekil 2. Durak yeri boyutları (cm).

 

 

 Şekil 3. İki taraflı durak ayırma demirleri boyutları

 

İnekler için durak uzunluğu, karşılıklı iki durak yapıldığında 2.40 m, tek durak olup ön taraf duvara geldiğinde 2.50 m den az olmamalıdır. Karşılıklı iki durak yapıldığında hayvanların başlarını uzatmak için ayrılan mesafeden her iki ineğinde yararlanacağı göz önüne alınarak durak boyutu 2.40 m ve ya 2.30 m ye kadar indirilebilir.

 Çizelge 1. Hayvanların yaşlarına göre durak boyutları

 

Yaş (ay)

Ağırlık Kg/Baş

Genişlik

(cm)

Uzunluk

(cm)

Göğüse kadar (cm)

Boyuna kadar (cm)

 6-8

160 – 227

76

152

35

71

 9-12

228 – 295

84

163

40

76

 13-15

296 – 363

94

183

43

86

 16-24

364 – 545

107

198

48

105

İnekler

546 – 681

120

240

53

120

 

 

Durak Zemini

 İnekler merada iken her gün 18 – 20 saat yatma eğilimi gösterirken, kapalı bir ahırda bulunan inekler günde 8 – 10 saat yatarlar. Yatma esnasında yere 25 – 30 cm kala kendilerini bırakırlar. Beton yatma zemininde altlık kullanılmaması durumunda, ayak ve diz lezyonları artar.

Yeterli kalınlıkta sap-saman serilmesi, hayvanların yaşam koşullarına en uygun materyaldir. Altlık materyal olarak hayvan yatakları ve kum kullanılması İnekler tarafından en fazla tercih edilen konular olarak ortaya çıkmaktadır.

           

Yemlikler

Sığırlar çok fazla hareket etmeyi sevmeyen hayvanlardır, uzak mesafedeki yeme gitmek veya su için uzun mesafe yürümek onlar için eziyet demektir. Bu nedenle barınak içi yemlik ve sulukların düzenlenmesinde bu konulara ayrıca dikkat etmek gerekir. İnek başına en az 60 cm ve ineğin ağırlığına göre 66-79 cm yemlik genişliği ayrılmalıdır. İlk defa doğuranlar da aynı yerde ise yemlik boyutu % 10 fazla hayvan varmış gibi düzenlenmelidir.

 

Suluklar

Suluklarda çok önemli olup sığırın bol ve temiz kaliteli suyu sürekli olarak bulması esastır. m uzunluğunda 60 cm genişliğinde bir suluk yemliğe 15 m mesafeye yerleştirilirse 20 inek için yeterli olacaktır Her 15–20 ineğe bir otomatik suluk gelecek şekilde ayarlanmalıdır.  Suluklar dakikada 4-5 kg su sağlayacak kapasitede olmalıdır.

 Geçit yolları

Durakların arkasında kalan gezinti yerleri en az 3.75 m genişlikte olmalıdır.   Dar gezinti alanları, ineklerin bir biri ile sosyal çatışmasının genel etmenidir. Beton zemin olan yerlerde, ineklerin kaymaması için 1 cm derinlikte yiv açılmalıdır. Yivlerin şekli baklava dilimi şeklinde olabileceği gibi,  düz fakat ineklerin yürüme yönüne dik gelecek şekilde yapılmalıdır. Yemlikte duran bir inekle,  duraktan çıkan bir ineğin biri birine dokunmadan hareket edebilecek kadar genişlik sağlanması önemlidir.

 Ahır içinde zemin

Sığır güvenle yürüyebileceği zemin ister ancak bu entansif koşullarda beton kullanma zorunluluğu ile karşılanmada güçlükler söz konusu olup beton işleme metotları ile bu konuya gerekli kolaylıklar sağlanabilmektedir.

 Neden yumuşak bir zemin isterler

Bu sorunun cevabı sığır ayak yapısı ve yürümenin mekanik özelikleri ile ilgilidir. Yürüme sığır denge noktasının değiştirilmesine dayanır. Önce arka ayaklar ileri doğru atılır ve n bacaklar dengeyi sağlamak için öne doğru atılır. Bunu düzgün bir şekilde yapabilmek için bir inek colar bone nu eksiktir fakat ön bacaklar vücuda kürek kemiği  güçlü kasla ile bağlıdır.  Arka bacaklar için benzer bir sok absorbe edici yapıyı gereksiz kılmaktadır. Bu durum arka bacakların vücuda bir bağlantısını açıklamaktadır. 

 Dengenin bozulması

Ön ve arka bacaklar arasındaki anatomi farklılığı vücut ve zemin arasında tampon vazifesi görmek durumunda olması nedeniyle büyük etkiye sahiptir. Arka bacaklarda sok absorbe edici özeliğin olmaması bacak ve tırnaklara aşırı yük binmesi anlamına gelmektedir. Bu fiziksel farklılık aynı zamanda arka bacaklarda problemin daha fazla toplalığa neden olması şeklindeki arazi çalışma sonuçlarını a açıklamaktadır.

 Tırnak yapısı

Ayrıca iç ve dış tırnak yapısındaki biyomekanik farklılık da söz konusudur. İneğin yürüyüşündeki biraz dengesizlik vücut ağırlığının bir bacaktan diğerine geçirilmesi sırasında ekstra bir basınca neden olur. Sert zeminlerde tırnak yüzeye tutunamaz ve ağırlığın çoğunu da taşıyamaz. İç ve dış tırnakta ağırlık dağılımı özellikle ön ayak ve bacaklarda değişir. Ergin bir inekte arka bacak dış tırnağı ağırlığın %60’nı taşır. Dış tırnak sürekli olarak ağırlık yükünü değiştirerek düzeltme yapar. Ağrılık dağılımında değişimin yüksek dış tırnak hastalıklarına ve hızlık tırnak uzamasına neden olduğuna inanılmaktadır

 Sığırcılık işletmelerinde aydınlatma

Gündüz ve gece  uzunluğu mevsime göre değişir. Gündüz vaktine foto periyot denir. Ülkemizde foto periodun 12 saat/gün’ün altında olduğu zaman süresince ilave aydınlatma yapmak süt verimini arttırır.

Uzun fotoperiod olduğu günlerde ışıklanma süresi 16 saat/gün, gece ise 8 saat karanlıktır. Yapılan araştırmalarda 12 saatlik fotoperiod süresini 16 – 18 saate çıkarmak süt üretimini  % 7- 10 arttırmıştır.

Süt kompozisyonu ise genellikle etkilenmekle birlikte, süt yağı yüzdesinde çok az bir düşme bildiren çalışmalar de vardır. Uzun gün ışığı olduğunda,  artan süt verimi için kuru madde tüketiminde  % 6 ‘ya varan artış olmaktadır.  İlave ışıklandırma sağlandığında bunun etkisi 2 – 4 hafta sonra ortaya çıkmaktadır.

İneklerin beklenen bu süt verim artışı yapabilmesi için geceleri kesintisiz karanlık  sağlanması şarttır. Sürekli ışıklı ortamda kalan ineklerde  süt verimi, kısa fotoperiod veya yetersiz ışık alan ineklerin verdiği süt miktarı kadar süt vermektedir.

Tam karanlık ortam sağlanmasının sakıncaları görülür ve gözlenmeleri istenirse,  6 – 9 m ara ile 7.5 watt  kırmızı ışık veren  ampuller kullanılabilir.

Günlük Aydınlanma Süresi ve Süt Verimi Arası İlişkiler

Melatonin bir hormon olup,ineğin pineal bezinde üretilir. İneğin gözüne ışık geldiğinde inek vücudu  meletonin salınımını düşürür. Karanlık olduğunda meletonin üretilir. İneklerin kendi iç saatleri olup, bu saat meletonin tarafından kurulur. Bu iç saat süt üretimini engelleyen veya durduran diğer hormonların üretimi üzerine etkilidir. Uzun gün ışığı (uzun fotoperiod), IGF-I  (ensülin benzeri büyüme faktörü) üretimini arttırır. IGF-I hormonu bovine somatotropin (bST) ile aynı olup, bSt tarafından arttırılır. İnek ne kadar IGF-I üretirse süt artışı o kadar yüksektir.

Kırk inekle, 84 gün yapılan bir denemede, yirmi inek 13 saatin altında normal ışıklanma süresinde tutulurken diğer 20 ineğe ise, günde 18 saat aydınlık 8 saat karanlık olacak şekilde ek aydınlatma sağlanmıştır. Aydınlatılanlar günde inek başına % 4 yağa göre düzeltilmiş (FCM), 1.8 kg, vermişlerdir. Işık sağlanmayanlar  ineklerden 36 kg/gün, ek ışık sağlananların 37.8 kg /gün süt verimi elde edilmiştir. IGF-I seviyesi, 52.6 ng/ml ’den 60 ng/ml ’ye  yükselmiştir. Sütteki kuru madde ve yağ konsantrasyonlarında değişme olmamıştır.

Bovine somatotropin (bST) ve uzun fotoperiod IGF-I ‘yı biri birinden bağımsız olarak arttırmaktadır. Dolayısiyle her ikisi birlikte kullanılabilir. Alınacak ekstra süt yapılan masrafları karşılayabilir.

Laktasyondaki  kırk inekle 140 gün süren bir denemede, gün ışıma süresi normal olarak 9.5 - 14 saat / gün olmuştur.

 Sadece bST verilen ineklerde yağa göre düzeltilmiş süt verimi (FCM), % 3.5 (5.7  kg / gün ) artış göstermiştir. İnekler 27.7 kg süt verirken, bST uygulaması sonucu, 33.4 kg süt vermiştir.

Ek ışıklandırma ile ışıma süreleri uzatılan gurupta  1.9 kg/gün  FCM artış olmuştur. İnekler 27.7 kg/gün süt verirken, bST uygulaması sonucu, 29.6 kg / gün süt vermiştir.

Hem bST ve hem de ekstra ışık sağlanması, 7.7 kg/gün FCM artışı oluştururken, bu ineklerin süt verimleri 27.7 kg/günden 35.4 kg/gün  FCM olmuştur.

Uzun foto periyot uygulanan inekler, artan besin maddesi gereksinmelerini, kuru madde tüketimlerini  arttırarak karşılamışlardır. Uzun gün ışıma ile birlikte, bST uygulanması, bST enjeksiyonunun hemen akabinde yem tüketiminde artma oluşturmuştur.

Gün ışığının kurudaki inekler üzerine de  etkisi vardır. Sekiz saat ışıklanma süresi sağlanan kurudakiler, 16 saat ışıklanma süresi sağlananlara göre,  doğum sonrası laktasyonun ilk 120 gününde 3.1 kg/gün dha fazla süt vermişlerdir. Doğum sırasında, bütün inekler,  mevsim normali olarak 9.5-10.5 kg/gün gün ışığı almışlardır.  Bunun nedeni bilinmemekle birlikte, muhtemelen, kuru dönemde kısa gün ışığı alan inekler, doğurduktan sonra, uzun gün ışığına daha fazla olumlu tepki verebilmektedirler.

Bur denemede ilginç olan bir  durum da  kurudaki hayvanlar sadece 8 saat daha fazla gün ışığı  alırken % 12 fazladan yem yemişlerdir. Bunun sebebi bilinmemekle beraber,  bu hayvanlarda doğumdan sonra daha fazla enerji rezervi bulunduğu anlaşılmaktadır. Kurudaki ineklerde ışık regülasyonu konusunda daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.

Büyümekte olan düvelerde, uzun gün ışığı, meme parankim dokusunun büyümesini, ağırlık artışını ve yemden yararlanmayı  arttırdığı bulunmuştur.  Yapılan bir araştırmada ,16 saatlik uzun gün ışığı sağlanmasının düvelerde büyüme hızını % 10 arttırdığı belirlenmiştir. Bu araştırmada önemli olan, bu ekstra  büyüme, ekstra kuru madde alımıyla gerçekleşmemesidir.

Uzun gün ışığı sağlanması,  pubertasa daha  erken yaşta erişmeyi sağlamaktadır

Ahırda Gerekli  Işıklandırma

Işıklandırma süresi boyunca ineklere sağlanan ışık yoğunluğu aynı zamanda ışıklandırma süresi kadar önemlidir.  Minimum 20 –30 mum-ayak önerilir.  Yirmi –30 mum-ayak, okumak için  yeterlidir.  İyi bir çalışma yeri genellikle 35 –50 mum-ayak aydınlatılır.  Güneşli günler  1000 mum-ayaktan daha yüksek olabilir.

Serbest ahırlarda yemleme yeri aydınlatılmasında ışık yoğunluğu üzerinde yapılan bir araştırmada, ortalama 14.23 mum-ayak bulunmuş olup 2 – 38 mum-ayak arasında değiştiği saptanmıştır.  Serbest duraklı ahırlarda  durak yerlerinde ışık yoğunluğu 0.1 – 100 mum-ayak  ve ortalaması 7.3 mum-ayak bulunmuştur. Bağlı duraklı ahırlarda ise, yemleme yeri aydınlatılma yoğunluğu ortalama 20.35 mum-ayak olup  14.7 – 26 arasında değişmiştir.

 İnekler günün 10 –15 saatini istirahat ederek ve 4-5 saatini  yem yiyerek geçirirler.  Dolayısıyla hem yatma yeri ve hem de yem yeme yerinde yeterli aydınlatmaya gereksinme vardır.

Siz de ahırınızdaki ışıklandırmayı ölçebilirsiniz. Ancak, toz ve ampulün eskimesi gibi faktörler inek üzerine düşen gerçek ışık miktarını azaltır. Buna ek olarak ışık dağılımına da bakmak gerekir. Kirişli ahırların aydınlatılması zor olup, yeterli ışık dağılımı için daha çok  ampul gerekir.

Bir öneri yapmak gerekirse, armatürlerin arasındaki açıklıklar yerden olan yüksekliklerinin 1.2 –1.8 katı arasında olmalıdır.  Zaman ayarlayıcı kullanarak işçilikten tasarruf edilebilir.

Gerekli Toplam Lümen Hesabı

Yanları açık, serbest duraklı 56 * 112 feet alanı olan bir ahırda.  250 w Metal Halide ampul kullanıldığında  kaç ampulün gerekli olduğu aşağıda çıkarılmıştır.

Toplam lümen = 56*112*20*3 = 376 320 lümen.

Toplam metal halide ampul sayısı=376 320 / 20 500 = 18 ampul.

anları açık, serbest duraklı 56 * 112 feet alanı olan bir ahırda.  250 w Metal Halide ampul kullanıldığında

44*44= 1936 m2*3=5808*20= 116160 lümen gerekli /2500 lümen=46

 TAS  = TL / AL                           TAS = 6272*20*3 /20 500 = 18 AMPUL

TL     = A *20 * AK                AL  =  6272*20*3= 376 320  lümen

Burada:

TAS   =ToplamAmpülSayısı          

TL     =ToplamLümen

A       = Alan (sq feet)                         A=56 * 112= 6272 sq feet

20     = 20  Gerekli mum-ayak                                                 = 20

AL    =AmpulLümeni                                               AL                   = 20 500

AK    = AhırKatsayısı                                                AK                  = 3

AK= 3(açık sundurma veya duvar yerine  perde kullanılan

ahırlar)

AK= 2(duvarları ışık yansıtan beyaza boyalı ahırlar)

     Çizelge 1. Ampullerin watt ve lümen karşılıkları.

 

 

  Watt

Ampul Lümeni

Yüksek-basınçlı Sodyum Ampul

Metal Halide

150

16 000

14 000

250

27 500

20 500

400

50 000

36 000

 

Bu işin ekonomisi için basit bir hesap yapılabilir.

Masraflar = inek başına aydınlatma gideri + IGF-I gideri

Gelirler    = (inek başına yaklaşık 2 kg süt verim artışı * süt satış fiyatı) + tüketilen kesif yem/inek / gün (kg)* -0.06 * kesif yem fiyatı)

Kazanç= gelirler – masraflar

Çizelge 1. Ülkemiz için örnek.

 

İnek baş. günde

Verim

Kg.

Etki (±) %

Fiyatı * 103 kg/Tl

Gelir

Tl*103

Gider

Tl*103

USD

 

Süt

30

8

250

600

 

0.40

Yağ

1.2

-10

1000

 

120

0.08

Yem

15

 -6

160

 

144

   0.10

Işık (Kws)

 

-0.7–(-2)

Kws 150

 

105

 300

0.07

0.20

Toplam

 

 

 

600

369

564

0.25

0.38

Fark

 

 

 

231

36

 

0.15

0.02

  Tedavi ve uygulamalar için gerekli bölmeler,

  • Tutma bağlama yerleri
  • Tırnak bakımı
  • İlaç uygulama
  • Gebelik kontrolü
  • Yapay tohumlama vb.

 Sosyal tesis

  • Çay ve sohbet edilecek bir yer
  • Duş+Wc
  • Lojman
  • İdari bina
  • Ziyaretçiler için ahır gözlem alanları

Sonuç olarak, barınak planlama;

  • Ekonomik güç
  • Hayvan doğal davranış özellileri, gereksinmeleri
  • Çalışanların rahat ve iş klaylığı
  • Hayvan hareketleri ile
  • Estetik yaklaşımlar dikkate alınarak yapılmalıdır.
DİĞER BİLGİLER
SUT SIGIRCILIĞI-BESLEME
RASYON HAZIRLAMA
RASYON PROGRAMLARI
SUT SIĞIRCILIĞI-ÜREME
HAYVAN BESLEME - GENEL
SÜT KALİTESİ
Site İstatistikleri
Online: 82
Günlük: 145
Aylık: 13989
Yıllık: 55218
Toplam: 55218