KİTAPLAR
SUT SIĞIRCILIĞI-YETİŞTİRME
SIGIR BESICILIGI
KEÇİCİLİK
KOYUNCULUK
BROSURLER
SÜRÜ YÖNETİMİ
BİLGİ NOTLARI
ÖĞRENCİ ÇALIŞMALARI
VIDEOLAR
Kurudaki İneklerin Beslenmesi


KURU DÖNEM ve GEÇİŞ DÖNEMİ BESLEMESİ


Prof.Dr. Murat GÖRGÜLÜ

 

İki laktasyon arasında süt ineklerinin dinlendirildiği ve gebeliğin son iki ayına tekabül eden sağılmayan dönem kuru dönem olarak değerlendirilir. Kurya çıkarma işleminde düşük verimli ineklerde (<10 kg/gün) kuruya çıkarma tarihinde son sağımda meme tamamen boşaltılır ve koruyucu antibiyotikleri yapılır meme dezenfeksiyonlarına dikkat edilir. Kuruya çıkarma tarihine 1-2 hafta kalmasına rağmen verimi 10 kg/günden fazla olan ineklerde rasyondaki kesif yem azaltılır veya duruma göre rasyondan tamamen çıkartılır. Verimin yüksek seyretmesi durumunda su tüketimi de sınırlandırılabilir. Kuruya çıkartılacak hayvanın son sağımında memeleri iyice boşaltılır. Koruyucu antibiyotikler memeye  uygulanır ve artık inek sağılmaz.

 

Kuru dönemde amaç;

  • Uzun süre süt üreten ve yıpranan meme dokunun yenilenmesi ve gelecek laktasyona hazırlanması,
  • Kolostrum (ağız sütü) üretiminin sağlıklı ve yeterli olmasının sağlanması,
  • Gebelik sonunda daha hızlı gelişmesi gereken buzağının gelişimin daha sağlıklı olmasının sağlanması,
  • Laktasyonun ilk döneminde kondisyon kaybeden hayvanların kondisyon kazanmasını ve  hayvanın 3.25-3.75 vücut kondisyon puanı ile doğuma girmesinin sağlanması,
  • Uygun besleme ve yönetim ile doğum sonrası metabolik problemlerin (doğum güçlüğü, eşin atılamaması, ketozis, doğum felci, asidoz, şişme gibi) minimize edilmesi,
  • Rumenin müteakip laktasyonda ihtiyaç duyulan yüksek kesif yeme adapte edilmesidir.

 

Kuru dönemin yapılan çalışmalarda 50-70 gün arasında olmasının uygun olduğu gösterilmiştir. Sağım durdurulduğunda meme salgıcı dokuları tamamen yıkılmakta ve yenilenmektedir. Memede süt salgılayan ve depolayan dokularının yenilenme süreci minimum 30 gün, doğum öncesi ağız sütü üretim süreci de en az 15-20 gün sürmektedir. Bu veriler sağlıklı meme yenilenmesi ve yeterli ağız sütü üretimi için minimum 45-50 güne ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir.

Kuru dönemin bu süreden az olması meme dokunun kendini yenileyememesi nedeniyle müteakip laktasyon süt veriminde önemli düşüşlere neden olabilmektedir. Kuru dönemin 60 günden daha uzun tutulması ise sağılabilecek sütün sağılmaması nedeniyle mevcut laktasyondaki süt verimini düşürürken gelecek laktasyondaki süt verimine önemli bir katkı sağlamamaktadır. Ayrıca kuru dönemin uzun tutulması ineklerin aşırı kondisyonlu olmasına neden olabilir.

Aşırı kondisyonlu ineklerde doğum güçlüğü, sonun atılamaması, laktasyonun başında yetersiz yem tüketimi, bununla ilgili olarak ketozis, süt humması gibi vakaların sıklığında artma söz konusu olabilir.

Kuru dönemde memenin yeni laktasyona hazırlandığı dönem ve hayvanın rumeninin yeni laktasyona hazırlanması gereken dönemler dikkate alındığında kuru dönem iki farklı kısma ayrılmaktadır. İlk dönem kuruya çıkarmadan doğuma 21 gün önceki periyodu içerir. Enaz 5 haftalık bir süreyi kapsar. İkinci dönem ise geçiş dönemi olarak nitelenen ve ağırlıklı olarak hayvanın rumen koşullarının ve mineral metabolizmasının yeni laktasyona hazırlanmasını zorunlu kılan dönemdir.

Kuru Dönemde Beslemede Dikkat Edilecek Hususlar :

  • Kurudaki ineklerin besin madde gereksinmelerini karşılamak kolaydır. Örneğin yonca kuru otu ile mısır silajının kuru madde bazında yarı yarıya karıştırılması gereksinmeyi karşılamaktadır.
  • Kurudaki ineklerin günlük kuru madde alımları canlı ağırlıklarının %1.7-2.0’sine kadar düşmektedir. Yani kurudaki inekler yaklaşık 10-11 kg/gün kuru madde almaktadırlar.
  • Kuru dönemde meme yenilenmesi, buzağının gürbüz ve sağlıklı olması, yeterli ağız sütü üretilebilmesi için kurudaki hayvanlar canlı ağırlıklarının %0.5-1’ine kadar kesif yem almalıdır. Kurudaki ineklerde kaba yem kalitesine bağlı olarak 3-6 kg kuru dönem için üretilmiş kesif yemler kullanılabilir.
  • Yine kuru dönem boyunca hayvanların canlı ağırlıklarının enaz %1’i düzeyinde iri partiküllü kaba yem almaya devam etmeleri işkembe doluluğu yaratmak ve şırdan (abomasum) kayması riskini azaltmak bakımından önemlidir. Kuru dönem rasyonlarında kaba yem oranı %70-80 lere ulaşabilmektedir.
  • Rasyonlarda baklagil kaba yemlerine dayalı olmasından sakınmak gerekir. Çünkü baklagil otları fazla miktarda Ca içerirken düşük miktarda P içerirler bu ise süt humması riskini artırır. Bu dönemde önerilebilecek en uygun yemleme baklagil bugdaygil karışımı kaba yemlere dayalı yemlemedir
  • Serbest olarak mısır silajı ile yemlemeden kaçınılmalıdır. Mısır silajı tane içeriği ve dolayısıyla yüksek enerji içeriği ile aşırı kondisyon ve düşük partikül boyutu ile abomasum kayma riskini artırır.
  • Aşırı kondisyonlu inekler söz konusu ise sürüden ayrılarak düşük enerjili yemlerle yemlenmelidir, bu hayvanlar metabolik hastalıklara hassastırlar.
  • Yetersiz kondisyonlu ineklere kondisyon kazanması ve hayvanların 3.25-3.75 kondisyon skoru ile doğuma girmesinin sağlanması gerekir. Ancak bu dönemde kondisyon kazancı 0.25-0.50 puanı aşmamalıdır.

Resim 1. Laktasyon sonu ve Kuruya Çıkarmada İstenen Kondisyon Skorları

  • Eğer laktasyon döneminde kullanılması düşünülen farklı yemler örneğin yeşil ot kullanılacak ise doğuma 3-4 hafta kala kullanılmaya başlanmalıdır. Bu şekilde yemlere adaptasyon sorunu ortadan kaldırılabilir.
  • Eğer kısıtlı yemleme yapılıyor ise hayvanın gereksinmelerinin karşılandığından emin olunmalıdır.
  • Toplam rasyonda protein düzeyi %12-13 düzeyinde tutulmalıdır.
  • Kuru dönemde hayvanların Ca alımı 100g /günün altında tutulmalıdır. Eğer kuru dönemde yüksek Ca alımından sakınılamıyor ise rasyonda anyon dengesinin dikkate alınması gerekir.
  • Rasyon katyon anyon dengesi (RKAD) = (Na + K) – (Cl + S) şeklinde hesaplanır ve rasyonda sözü edilen katyon ve anyonların %’lerinin meq karşılıkları Na, K, Cl ve S için sırasıyla 434, 256, 282 ve 624 ile çarpılarak hesaplanır.
  • Kuru dönemde istenen katyon anyon denge değeri -50, -150 meq aralığındadır. Kuru dönem rasyonlarında kullanılması önerilen anyonik tuzlar amonyum klorit, amonyum sülfat, magnesium sülfat, magnezyum klorit, kalsiyum sülfat ve kalsiyum klorittir.

 Doğumun Yaklaştığı Geçiş Dönemi (Buzağılama öncesi 2-3 hafta)

  • Kurudaki inekler doğuma üç hafta kala canlı ağırlıklarının en az %1’i kesif yem almalıdırlar.
  • Geçiş döenminin ilk 2 haftasında kuru dönem yemi, son haftasında süt yemi ile kuru dönem yeminin karıştırılarak veya tek başına süt yemi  verilmesi laktasyonun başında kullanılacak yüksek miktardaki yüksek enerjili rasyonlara rumenin daha kolay adapte olmasını sağlar. Asidozis, şişme ve bunlarla birlikte ortaya çıkabilecek yemden sakınma, aşırı kondisyon kaybı, ketozis ve diğer metabolik problemlerden sakınılabilir.
  • Rasyonda kuru dönem  yeminin kullanılması  uygun Ca:P oranı nedeniyle süt humması riskini azaltabilir. Kurudaki inekler için özel yemlerin kullanılması bu nedenle önemlidir.
  • Eğer doğum sonrası farklı kaba yemler kullanılacaksa doğum öncesi bunların kullanılmaya başlanması önerilir.
  • Kuru dönemin geçiş döneminde partikül boyutu yüksek kaba yemler kullanmaya özen gösterilmelidir. Zira doğumla birlikte yavru ve yavru zarlarının karın içi alanda boşalttığı büyük hacim nedeniyle şırdan kayması riski yükselmekte, bunun önlenmesinde rumen doluluğu yaratmak önemli katkı sağlamaktadır.
  • Geçiş döneminde inekler partikül boyutu büyük kaba yemi canlı ağırlığın en az %1'i düzeyinde almalıdırlar.
  • Kuru dönemde önerilen kondisyondan yüksek kondisyona sahip inekler (>4) laktasyon döneminde normal kondisyonlulardan daha az yem tüketim kapasitesine sahiptiler. Bu nedenle laktasyon başında karşılaşılan metabolik problemlere hayvanlar açık hale gelir.

Resim 2. Kuru Dönemde İstenmeyen Aşırı Kondisyonlu İnekler

  • Rasyon K düzeyi özellikle kuru dönemde %1’in üzerine çıkarılmamalıdır. Rasyonda yüksek K ve Mg, Ca emilimini veya kemiklerden Ca mobilizasyonu bozmak suretiyle doğum sırasında doğumda güçlük, süt humması (doğum felci), sonun atılamaması gibi vakaların artmasına neden olabilir.
  • Sürüde süt humması riski yüksekse ve işletmede yaygın ise havan başına Ca tüketimi 60-80 g/gün (KM’de, %0.5-0.7),P düzeyini de 30-40 g/gün (KM’de %0.3-0.35) düzeyinde sınırlandırılmalıdır.

Resim 3. Doğum Felçi (Süt Humması) Olmuş İneğin Tipik Duruşu

  • Kuru dönemde rasyonun vitamin A, D, E ve Se ile desteklenmesi buzağı yaşama gücünü artırır, sonun atılamama ve mastitis olma riskini azaltır. Bu vitaminler ve mineral sağlıklı kas gelişimive sağlıklı kas tonusu oluşturma bakımından önemlidir.
  • Gebeliğin son döneminde yüksek mineral tüketiminden kaçınılmalıdır. Özellikle sodyuma dayalı yüksek tampon maddeler içeren karışımlar kullanılmamalıdır.
  • Tuz tüketimi 30 g/gün düzeyinde sınırlandırılmalıdır. Yüksek tuz tüketimi bazı ineklerde vücutta (özellikle memelerde) sıvı birikimi (ödem) problemlerini arttırabilir. Özellikle ilkine gebe olan düvelerde bu problem daha çok görülür.
DİĞER BİLGİLER
SUT SIGIRCILIĞI-BESLEME
RASYON HAZIRLAMA
RASYON PROGRAMLARI
SUT SIĞIRCILIĞI-ÜREME
HAYVAN BESLEME - GENEL
SÜT KALİTESİ
Site İstatistikleri
Online: 642
Günlük: 56
Aylık: 5741
Yıllık: 5741
Toplam: 5741